Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?
Beyin yiyen amip (Naegleria fowleri) enfeksiyonu, suyun burun boşluğuna yüksek basınçla girmesiyle başkaya taşınır. Amip, burun boşluğundaki olfaktör sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır ve primer amebik meningoencefalit (PAM) adı verilen, baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu kaybı, bulantı‑kusma ve ense sertliğiyle başlayan ölümcül bir hastalık oluşturur. Şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş ve koku duyusu kaybı kısa sürede koma ve %97’nin üzerinde bir ölüm oranıyla sonuçlanabilir. Yutulan suyla bulaşmaz; sadece burun yoluyla temasla geçer.
Naegleria fowleri termofilik bir organizmadır ve sıcaklık, suyun niteliği ve çevresel koşulların birleşimiyle çoğalır. Yaz aylarında sıcak, durgun ve sığ tatlı sularda, jeotermal kaynaklarda, ısınan göllerde ve sulama kanallarında risk artar. Akıntısı güçlü, soğuk akarsular ve düzgün şekilde klorlanmış, bakımı yapılan yüzme havuzları ise amip için elverişli ortam sunmaz. Durgun suyun her zaman tehlikeli olduğu söylenemez; sıcaklık, su niteliği, çevresel koşullar ve amibin bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye’de doğrulanmış Naegleria fowleri vakası bulunmamakla birlikte, çevresel çalışmalarda çeşitli su kaynaklarından amip tespit edilmiştir. Ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve sıcak hava dönemlerinin uzaması, sıcak tatlı sularda amip için elverişli koşullar yaratabileceği düşünülmektedir. İçme suyunda doğrudan bir risk yoktur; mide asidi nedeniyle amip sindirim sisteminden geçemez. Ancak burun yıkama işlemlerinde musluk suyu yerine steril, kaynatılmış veya distile su kullanılması önerilir. Teorik risk var olsa da, pratikte vaka sayısı son derece düşüktür; bu nedenle sıcak, durgun su kaynaklarında yüzme veya dalma sırasında burun yoluyla temasdan kaçınmak, uygun klorlanma ve steril sulama yöntemlerinin kullanılması tavsiye edilir.
